De Pastoorsverslagen

De zogenaamde 'parochieverslagen' die de Belgische kardinaal Mercier liet opmaken direct na de Eerste Wereldoorlog zijn een eerste en onschatbare getuigenis van hoe het leven er tijdens de vier jaar Duitse bezetting aan toe ging. Onze werkgroep kon spijtig genoeg slechts 2 parochieverslagen terugvinden (Bierbeek en Haasrode) maar wil deze zeker in zijn geheel publiceren.

In december 1918 richtte Kardinaal Joseph Désiré Mercier zich tot de parochiepriesters. Alle pastoors kregen een vragenlijst toegestuurd die als leidraad moest dienen bij het schrijven van hun parochieverslag.

Het enquêteformulier peilde aan de hand van 7 vragen naar de verschillende aspecten van de Duitse bezetting:

  • de evolutie van het aantal kerkgangers en communies
  • opeisingen van parochiekerken (de meeste Duitse soldaten waren immers protestants)
  • openbare zedelijkheid
  • verplichte tewerkstelling en de deportatie van arbeiders naar Duitsland
  • de onder de wapens dienende parochianen en gesneuvelden
  • het einde van de oorlog: de terugtrekking van de Duitse troepen
  • de terugkeer van krijgsgevangenen en politiek gevangenen

Tegen Pasen 1919 moesten de pastoors hun verslag opsturen. Deze werden dan per bisdom ingezameld en moesten het materiaal leveren voor een soort 'gedenkboek'. Dit kwam echter niet van de grond omwille van gebrek aan coördinatie, ontbrekende of onvolledige verslagen, gebrek aan financiële middelen, desinteresse van de bisschoppen en werkoverlast van de diverse betrokkenen...

Met deze activiteit gaf de kardinaal een beetje de aanzet tot het ontstaan van een herinneringscultuur in België. De kardinaal had immers een zeker gezag: terwijl de Koning met zijn leger achter de IJzer lag en de wettelijke regering verbannen was naar het Franse Le Havre, bleef hij als een van de weinige 'hoogwaardigheidsbekleders' in het bezette België achter, waarbij hij opviel door zijn onverzettelijke houding tegen de Duitse bezetter.

De volledige tekst van de enquête van Kardinaal Mercier vind je hieronder.

In Bierbeek

Liebrecht Salen voor de Werkgroep Oorlog&Vrede